تيم برتون (Timothy William Burton) در 25 اگوست 1958 در Burbank کالیفرنیا متولد شد. او اولین پسر بیل برتون و جین اریکسون است. برتون کودکی خود را عجیب و شدیداً تخیلی وصف می کند و به تنهایی خود در خانه اشاره دارد. در کودکی با برادرش کشتار با تبر را برای ترساندن همسایه ها نمایش می داد که آنها را وادار به خبر کردن پلیس می نمود. برای او زندگی روزمره در خانه و مدرسه سخت بود. اغلب با تماشای فیلمهای ترسناک کم هزینه از واقعیت زندگی روزمره فرار می کرد. تصویر مهم دیگری كه در دنياي کودکی برتون بسيار تاثيرگذار بود، "وينسنت پرايس" (Vincent Price ) بازيگر است که فیلمهایش به شدت روی تفكر و آینده حرفه ای برتون تاثیر گذاشت. او اوایل از فیلمهای stop-motion ری هاریاسن الهام گرفت.

پس از طی دوره متوسطه برنده کمک هزینه دیزنی در انستیتو هنر والنسیای کالیفرنیا (Cal Arts) شد. وی 3 سال در برنامه شخصیت پردازی انیمیشن تحصیل کرد. اولین کار وي در دیزنی، نقاشی روی cell در ارباب حلقه های "رالف بکشی" بود. پس از آن برتون در استودیوی والت دیزنی به عنوان انیماتور تازه کار استخدام گشت. کار وی طراحی برای The Fox and the Hound بود ولی او از کارگردانی هنری فیلم ناراضی بود. کمی بعد دیزنی از پذیرش طراحی های او برای The Fox and the Hound سرباز زد زیرا طراحی های او شخصیت ها را در تقابل با خواست دیزنی قرار می داد. برتون از کار در دیزنی خوشحال نبود. در این دوره به سرودن شعر و کشیدن تصاویری پرداخت که بعدها اساس کار تحسین شده او «کابوس شب کریسمس» شد.

در سال 1982 برتون نخستین کار کوتاه خود Vincent ، یک فیلم stop-motion سیاه و سفید 6 دقیقه ای بر اساس شعری که خودش سروده بود، را ساخت. این فیلم پسرکی را به تصویر می کشید که در خیال خود را Vincent Price بت سینمایی خود (و برتون) تصور می کرد. خود Price گویندگی این انیمیشن کوتاه را انجام داد. فیلم به مدت دو هفته در یک سینمای لوس آنجلس در کنار یک درام تینیجری به نام Tex اکران شد. بلافاصله بعد از آن تولید اولین فیلم برتون Hansel and Gretel آغاز شد. این فیلم اقتباسی ژاپنی وار از داستان Grimm برای کانال دیزنی بود که با کونگ فو بین هانسل و گرتل با جادوگر به اوج می رسد. فیلم یکبار ساعت 10:30 شب هالووین 1982 روی آنتن رفت و بلافاصله نمایش آن به تعویق افتاد، غیر ممکن است که متوجه شد چه چیزی به این شایعه غلط که این پروژه اصلاً وجود نداشته است کمک کرده است. کار بعدی برتون فیلم کوتاه Frankenweenie ، فیلمی سیاه و سفید الهام گرفته شده از فرانکشتاین اثر جیمز وال، بود. فیلم درباره پسری است که سگ خود اسپارکی را که با ماشین تصادف کرده، احیا می کند. باوجود کسب جوایز در فستیوالهای فیلم، دیزنی فیلم را ترسناک ارزیابی کرد و نمایش آنرا متوقف کرد.

کمی پس از آن پل روبنس هنرپیشه، Frankenweenie را دید و برتون را استخدام کرد تا براساس برنامه های تلویزیونیش Pee-Wee Herman فیلم سینمایی بسازد. فیلم "ماجراهای بزرگ پی-وی" (1985) با بودجه 7 میلیون دلاری ساخته شد و بیش از 40 میلیون دلار فروش داشت. بعد از ساخت این فیلم برتون اپیزود کوزه از سریال «آلفرد هیچکاک تقدیم می کند» را کارگردانی کرد. برتون در تمام عمرش طرفدار گروه موسیقی Oingo Boingo بود. او از یکی از اعضای گروه برای ساخت موسیقی فیلم دعوت کرد و او کسی نبود جز دنی الفمن .

با وجود موفقیتی که پی-وی کسب کرد، برتون تقریباً 3 سال هيچ فیلمی نساخت. تا اینکه فیلمنامه Beetle juice به وی پیشنهاد شد و او دوباره پروژه ای متناسب با دید منحصر بفردش پیدا کرد. مایکل کیتون نقش اصلی این فیلم را به عهده داشت. فیلم موفقیت بزرگی در گیشه کسب کرد و اسکار بهترین گریم را به دست آورد.



توانایی برتون در ساخت فیلم های موفق با بودجه اندک، کمپانی وارنر بروس را تحت تاثیر قرار داد و به برتون پیشنهاد ساخت Batman (1989) با بودجه کلان را داد. داستان این فیلم با بودجه میلیونی در لندن پر از مصیبت رخ می داد. برتون بارها با تهیه کنندگان فیلم درگیر شد ولی درگیری اصلی به خاطر انتخاب هنرپیشه نقش بتمن بود. انتخاب مایکل کیتون در نقش بتمن (به دلیل جثه و فیزیک بدنی وی) با واکنش های منفی فراوانی همراه بود.

در سال 1990 برتون با کمک کارولین تامسون فیلمنامه ادوارد دست قیچی را نوشت و کارگردانی کرد. این فیلم آغاز همکاری وی با جانی دپ بود. دپ، به خاطر موفقیت سریال تلویزیونی «21، جامپ استریت » تبدیل به بت نوجوانان شده بود، او در فیلم نقش ادوارد را بازی کرد که توسط یک مخترع پیر و عجیب (با بازی وینسنت پرایس که اتفاقاً آخرین نقش آفرینی او قبل از مرگش بود) ساخته شده بود. ادوارد شبیه انسان ها بود ولی هنوز تکمیل نشده بود و به جای دست، قیچی های تیز و برنده ای داشت. فیلمبرداری در حومه شهر انجام می شد و به طور عجیبی مثل مکانی بود که برتون دوران کودکی اش را در آنجا گذرانده بود. وینسنت پرایس در اولین اظهار نظرش درباره فیلم گفت: « تیم برتون همان ادوارده». جانی دپ نیز چنین تعبیری را در مقدمه کتاب Mark Salisbury ، برتون به روایت برتون، درباره نخستین ملاقاتش با برتون آورده است.

با پایان یافتن پروژه ادوارد دست قیچی، برتون با ساخت دنباله بتمن موافقت کرد ولی به شرط اینکه کمپانی درباره فیلم به برتون اختیار تام بدهد که اینگونه هم شد. حاصل کار فیلم "بازگشت بتمن" بود که مایکل کیتون، دنی دوویتو، میشل فایفر و کریستوفر واکن در آن نقش آفــرینی می کردند. بر اساس تصمیم برتون، تمرکز بیشتر فیلم بر روی بدمن فیلم بود تا خود بتمن، که نتیجه آن فروش کمتر از حد انتظار فیلم بود. فیلم حدوداً 160 میلیون دلار فروخت که باعث خداحافظی برتون از بتمن شد که البته در سال 1995دوباره به عنوان تهیه کننده به پروژه بتمن ملحق شد.

در سال 1993 تنها به نوشتن داستان اصلی و تهیه "کابوس شب کریسمس" قناعت کرد. فیلمی که توسط هنری سلیک کارگردانی شد و مایک مک داول و کارولین تامپسون فیلمنامه اش را بر اساس داستانی از برتــون نوشتند. برتون در همکاری دوباره اش با هنری سلیک به عـنوان تهیه کننده، فیلم "جیمز و هلوی غول پیکر" (1996) را تهيه كرد.

فیلم بعدی برتون "اد وود" (1994) یک پروژه جمع و جور درباره زندگی اد وود، کارگردانی که بعضی اوقات به عنوان بدترین کارگردان تاریخ سینما از او یاد می شود، بود. جانی دپ دوباره نقش اصلی کار را عهده دار شد. فیلم تجلیلی از سال های کودکی برتون بود که از اینگونه فیلم ها سرشار بودند. اد وود تنها فیلم برتون تا به امروز است که دنی الفمن موسیقی آن را نساخته و برتون به جای او از هاوارد شور استفاده کرد.

"مریخ حمله می کند!" (1996) هجو فیلم های علمی – تخیلی ترسناک دهه نود بود. برتون در این زمان آن قدر اعتبار کسب کرده بود که حتی برای نقش های کوتاه و مکمل فیلمش از بزرگترین ستاره های هالیوود استفاده کرد. فیلم به همراه فیلم بعدی برتون "اسلیپی هالو" ( 1999) چرخشی در کارنامه فیلمسازی برتون محسوب می شوند. کنار گذاشتن تم های تیره و فضاهای وهم آلود برتونی و جایگزین کردن حس و حال هالیوودی از نشانه های اصلی این تغییر سبک به حسـاب می آیند.

اسلیپی هالو با بازی جانی دپ در نقش افسر ایخابد کرین و کریستینا ریچی در نقش کاترینا ون تسل توانست نقد های مثبتی را به خودش اختصاص دهد و همچنین موسیقی وهم آلود الفمن نیز مورد توجه قرار گرفت. فیلم در مراسم اسکار همان سال یک جایزه از بابت طراحی صحنه دریافت کرد. موفقیت تجاری این فیلم یک جهش تازه بعد از شکست تجاری مریخ حمله می کند! محسوب می شد.

"سیاره میمون ها" (2000) یک موفقیت تجاری دیگر در کارنامه برتون است که در نخستین هفته نمایشش توانست 68 میلیون دلار به جــیب تهیه کنـندگان سرازیر کند. فیلم از یک تغییر معنی دار در سبک معمول برتون خبر می داد تا جایی که این سؤال را مطرح می کرد که آیا واقعاً فیلم ساخته برتون است؟ یا اینکه فقط استخدام شده که چنین فیلمی بسازد.

برتون پس از این به سراغ پروژه های "ماهی بزرگ" (2003)، "چارلی و کارخانه شکلات سازی" (2005) و انیمیشن "عروس جسد" رفت که این آخری یک نامزدی اسکار برای او به ارمغان آورد.



سبک بصری و تم های سنگین آثار برتون متأثر از فیلم های ترسناک دهه های بیست و سی و به ویژه آثار جیمز وال، اف. دبلیو.مورانو و همچنین فیلم های اکسپرسیونیستی سینمای آلمان است. نقاشی های ادوارد گوری دیگر عاملی است که برتون از آن تأثیر پذیرفته است.

او به صورت مکرر با جانی دپ همکاری داشته است. ادوارد دست قیچی، اد وود، اسلیپی هالو، چارلی و کارخانه شکلات سازی و عروس مرده و سويني تاد از فیلمهایی هستند که این دو با هم در آنها همکاری داشتند. برتون در فیلمهایش تصاویری از سگ های مرده، دلقک ها، گوسفندها، درخت های پیچ و تـاب دار، مترسک ها، پروانه ها و همچنین مو قرمزها به نمایش می گذارد. در اکثر فیلمهایش یک صحنه شام وجود دارد. یک لوگوی شخصی همیشه در ابتدای آثارش قرار می دهد. از سایه ها برای ترساندن و شوم جلوه دادن استفاده می کند. کاراکترهای اصلی فیلمهای او اغلب غریبه و خجالتی هستند و چهره ای رنگ پریده با موهای پریشان دارند درست مثل خودش.

ناگفته ها:

- از سوی مجله فونیکس به عنوان بیست و ششمین مرد هالیوودی که نسبت به مسائل جنسی در فیلم هایش بی توجه است، انتخاب شده است.

- تیم برتون و شون کانری در یک روز شمع تولدشان را فوت می کنند. (25 آگوست)

- دنی الفمن در مورد او گفته: "فکر می کنم اگر شخصیت ادوارد (دست قیچی) و ژوکر (بتمن) را در هم آمیزید، تصویری کامل از تیم برتون نصیبتان می شود."

فيلموگرافي:


كارگردان:

2007: Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street

2005: Corpse Bride

2005: Charlie and the Chocolate Factory

2003: Big Fish

2001: Planet of the Apes

2000: The World of Stainboy

1999: Sleepy Hollow

1996: Mars Attacks

1994: Ed Wood

1992: Batman Returns

1990: Edward Scissorhands

1989: Batman

1988: Beetle Juice

1986: يك اپيزود از سريال تلويزيوني Faerie Tale Theatre با نام Aladdin and His Wonderful Lamp

1994: يك اپيزود از سريال تلويزيوني Alfred Hitchcock Presents با نام The Jar

1985: Pee-wee's Big Adventure

1984: Frankenweenie

1982: Vincent

1982: Luau

1982: Hansel and Gretel

1979: Doctor of Doom

1979: Stalk of the Celery

1971: The Island of Doctor Agor

تهيه كننده:

2005: Corpse Bride

2000: The World of Stainboy

2000: Lost in Oz

1996: Mars Attacks

1996: James and the Giant Peach

1995: Batman Forever

1994: Ed Wood

1994: Cabin Boy

1993: The Nightmare Before Christmas

1993: يك اپيزود از Family Dog به نام Show Dog

1992: Batman Returns

1989-1991:: تهيه كننده اجرايي 67 قسمت از سريال Beetlejuice در طي اين دو سال

1990: Edward Scissorhands

1982: Luau

1979: Stalk of the Celery

نویسندگی:

2005: Corpse Bride

2000: The World of Stainboy

2000: Lost in Oz

1993: The Nightmare Before Christmas

1990: Edward Scissorhands

1989-1991:: سريال Beetlejuice

1988: Beetle Juice

1984: Frankenweenie

1982: Vincent

1982: Luau

1982: Hansel and Gretel

1979: Doctor of Doom

1979: Stalk of the Celery

1971: The Island of Doctor Agor

انيماتور:

1987: يك اپيزود از Amazing Stories به نام Family Dog

1982: TRON

1982: Luau

1981: The Fox and the Hound

1979: Stalk of the Celery

بازيگر:

1982: Singles

1982: Luau

1979: The Muppet Movie

بخش هنري:

1985: The Black Cauldron

1984: Frankenweenie

طراح تولید:

1982: Vincent

لينكها:

پروفايل IMDb

پروفايل ويكيپيديا

سايت طرفداران