به من بگویید چگونه یکی بسازم و من قادر به ساختن یک هزار خواهم شد. (آلبرتو جياکومتی)

انیمیشن کوتاه و مستقل "سام چن" نمایش رنج هنرمند است. ویژگی بارز این انیمیشن هماهنگی قوی فرم آن با محتوا است. همانطور که محتوای فیلم نمایش رنج هنرمند بزرگ، مجسمه ساز شهیر، آلبرتو جياکومتی است فرم آن نیز چنین رنجی را بازتاب می دهد. فرم روایت، رنگ پردازی کار، موسیقی متن انیمیشن و زاویه نگاه دوربین همه به این فضا سازی یاری می رسانند. در انیمیشن کوتاه کامپیوتری "نگاه خيره ابدي" (Eternal Gaze) ساخته سام چن که روایت زندگی و هنر مجسمه ساز سوییسی آلبرتو جياکومتی است تمام عوامل به لشکر یک نفره محدود شد. او خود همه جوانب کار را پیش برده و از عهده این کار به خوبی بر آمده است.

چن تنها از موسیقی و جلوه های صوتی برای تاثیرگذاری بیشتر اثرش استفاده کرده است و هیچ دیالوگی در فیلم رد و بدل نمی شود. داستان قدیمی حقیقت هنری و هنرمند بن مایه اصلی فیلم چن است. در همان دقایق آغازین فیلم، بیننده از درگاه کارگاه هنری جياکومتی به کار سخت مجسمه ساز پی می برد که تلاش می کند آشفتگی اش را که از چشمان روشنگر ولی خسته اش نمایان است را در کارش بیان کند. او تجسم بخش ناراحتی درونی شدید یک هنرمند است و چن با ایجاد فضای سخت و درونی فیلم، مخاطب را با دید اگزیستانسیالیستی جياکومتی درباره وضعیت انسانی آشنا می کند. فیلم به خوبی توانسته به لحاظ همه ابعاد بازتاب دهنده فلسفه وجودی و هنری جياکومتی باشد. طوری که وقتی در مورد فلسفه هنر جياکومتی صحبت می کنیم انگار داریم در مورد جنبه های مختلف که در فیلم "سام چن" دیده ایم سخن می گوییم.


انسانی که موضوع هنرمندی جياکومتی است، موجودی بی هدف است و در میان جماعت تنهاست. پیکره های قلمی و دراز شده که جدا از یکدیگر در فضای بی پایان گام بر میدارند. جياکومتی ترس از بی انتهائی دارد. نه از بی انتهائی به شــــــیوه ی پاسکالی٬ یعنی بی انتهائی عظیم بلکه بی انتهائی دیگری، مرموزانه تر و پنهان تر که از بخش پذیری به آرامی فرار می کند . جياکومتی می گوید : «این بی انتهائی ٬ در فضا ٬ بیش از اندازه وجود دارد ... چیزی که باید دریافته شود این است که این پیکره ها٬ به تمامی همان چیزی هستند که یک باره می نمایند و به کسی اجازه نمی دهند که آنها را بررسی کند. به محض اینکه آنها را می بینم ناگهان در میدان دید من٬ مانند خیالی در برابر ذهنم پدیدار می شوند . فقط خیال دارای چنین شفافیت آنی است ... این موجودات ظریف و باریک سر به سوی بهشت دارند. آنها می رقصند٬ آنها خودِ رقص اند. هنگامی که این رخنه ی مرموز را نظاره می کنیم٬ این بدن های لاغر منبسط می شوند و چیزی که ما در مقابل مان می بینیم ٬ چیزی است که به زمین تعلق دارد..." پیکره‌هایی که جياکومتی می‌تراشد نمودار انسان تنها و منزوی قرن بیستم است که کاردک جياکومتی به دنبال ماهیت اوست.

او بی وقفه کار می‌کرد؛ با پشتکاری پایان ناپذیر، بدون استراحت، بدون توقف. با قصد مشخص به حذف فیزیکی خود و به خاموش کردن هر اندیشه و هر خواست معین و از پیش تصور شده در خودش؛ تا بتواند سیطره معقولانه خود را تا سر حد امکان کاهش دهد و از کنترل آن بگریزد؛ به گونه‌ای که کاملاً آزاد و بی‌‌وزن در برابر حقیقت یا خاطره حقیقت قرار بگیرد.

آلبرتو جياکومتی سراسر عمر خود را در جستجوی کیفیتی گذراند که خودش آن را "ناممکن" می‌نامید. او خواستار دیدن واقعیت بود. بر تمام بومهای نقاشی و مجسمه‌های گلی و گچی کوچک و بزرگی که فضای کارگاه کوچک او را پر کرده بود، زخمهای این آرزوی برآورده نشده نشسته بود. کف کارگاهش، همیشه انباشته از تکه‌های خرد شده‌ی مجسمه‌هایی بود که خودش آنها را در نهایت نومیدی شکسته بود. هر یک از تکه‌های شکسته، مدرک انکار ناشدنی شکست او در تلاش برای تجسم بخشیدن به نگرشی بود که نسبت به زندگی و انسان داشت. جياکومتی خود را شکست خورده می‌انگاشت اما جهان هنر از او به عنوان یک هنرمند پیروز و سربلند یاد کرد. سارتر هنر جياکومتی را یک واقعیت اگزیستانسیالیستی نامید و بر آن بود که جياکومتی "فضا را ویران می‌کند و فقط چشم اندازی از آدمهایی که در دوردست قرار دارند پدید می‌آورد. تماشاگر نمی‌تواند به آنها نزدیک شود و اگر هم نزدیک شود، آدمها از او دور می‌شوند."


فیلم داستان تلخ زندگی هنرمند، هنر او و عشق متقابل اوست که از زندگی یکی از بزرگترین هنرمندان قرن بیستم، آلبرتو جياکومتی الهام گرفته شده است. این فیلم جياکومتی را در 9 سال آخر زندگی اش دنبال کرده و به اعماق روان شکنجه شده اش سفر می کند. انیمیشن با نقل قول معروف جياکومتی شروع می شود: "تفاوت زنده و مرده در نگاه خیره است." که عنوان فیلم نیز از همین جا گرفته شده است. این گفته جياکومتی به طور مشخص به تجربه اش از مرگ اشاره دارد. او متوجه شد که وقتی زندگی از تن کسی رخت برمی بندد، نگاه او نخستین چیزی است که از او جدا می شود. این عقیده در دهه آخر زندگیش برای او بسیار برجسته شد و تلاش زیادی را معطوف گرفتن نگاه گریزان سوژه هایش و اشباع مجسمه ها و نقاشی هایش با آن نمود. این انیمیشن نیز همین مرگ جياکومتی و عشقش به مرگ را در آثارش می جوید.

نگاه خیره مجسمه هایش، به آنها زندگی می بخشد. او معتقد بود که بزرگترین هدیه ای که هنرمند می تواند به سوژه اش بدهد همین است: زندگی. همانگونه که هانری مالدینی به شکلی روشن و صریح ادای دین می کند: "فرم‌های جياکومتی بیانگر آن فعل اصلی است که به موجب آن، حضور انسان نمایان می‌شود. بیانگر بازگشت او به خود، در جهان عریان است."

در این فیلم نیز او تلاش می کند تا مجسمه هایش را به غایت عالی بسازد و هرگاه حس می کند که مشکلی در کار است، آنها را خراب کرده و از نو می سازد. جياکومتی افسوس می خورد که هرگز آنچه را می خواسته، خلق نکرده و می گفت: "وقتی به آنها می نگرم، سیاهی می بینم." در واقع در این فیلم 15 دقیقه ای جياکومتی توسط مخلوقاتش شکار می شود. از وجهی دیگر تعامل دیالکتیکی که بین هنرمند مجسمه ساز و کارهایش وجود دارد به لحاظ ماهیتی که هنرمند از معرفت وجودی خود به فرم و محتوای کارهای خود می دهد و تاثیری که در فرم وجودی از هستیِ مخلوقات خود می گیرد بسیار جالب است. انیمیشن به خوبی توانسته مخاطب خود را در این رابطه دیالکتیکی درگیر کند و به این لحاظ جزیی از آن کند. مخاطب این اثر به راحتی در فضای وهم آلود و وحشت زای رفت و برگشتی بین اثر هنری و هنرمند قرار می گیرد و خود را در میانه این رنج حس می کند. مفهوم دیالکتیک در هنر و هنرمند یکی از منابع اصلی زایش هنری است و بدون آن قدمهای نو نهادن در وادی هنر غیرممکن می نماید. هنرمند باید از طریق بازخوردی که از مخلوقات خود می گیرد، خود را بازتولید کرده و از منِ بازتولید شده خود، آثار بدیع تری خلق کند که روند ویرانی، چه در هنرمند و چه در اثر هنری، معنی خود را بازیابد.


انیمیشن سام چن بی عیب است نه تنها به خاطر جزییات پرزحمت و استعداد فراوان هنری خود او بلکه از این نظر که به سبک هنری مرگ مانند و وحشت آور خود جياکومتی ساخته شده است. چن راه سخت تر و کم دیده شده انیمیشن کوتاه مستقل را برمیگزیند و در مخاطب خود تجربه حسی و ادراکی متفاوتی را خلق می کند. مخاطب این اثر احساس ارتباط بی واسطه با درون آشفته ی مجسمه ساز دارد و در این آشفتگی احساس تعلیق می کند. حتی می توان گفت غایت این اثر قرار گرفتن مخاطب روبروی این اثر به عنوان یکی از سوژه های کش آمده و انسانی هنرمند مجسمه ساز، از دریچه نگاه هنرمند انیمیشن ساز، "سام چن" است، به لحاظ احساس تعلیق و آشفتگی و بی زمانی که با دیدن این اثر در مخاطب ایجاد می شود.