- فيلم كوتاه داراي چه ويژگيهايي است و اساساً چرا بيشتر در اين گونه سينمايي دست به توليد زدهايد؟
- فيلم كوتاه در يك تعريف حرفه اي و عمومي داراي تاثير بي واسطه در زمان كوتاه نمايش، مخاطب خاص، نوآوري و استقلال است . فيلم كوتاه بيشتر به اصالت هاي بشري تكيه دارد و يك اثر تاليفي غير سفارشي است، چيزي مثل رمان و شعر در حوزه ادبيات. در فيلم بلند سينمايي، درام فرم فيلم را مشخص مي كند. اما در فيلم كوتاه اين فرم است كه درام، موضوعيت و كل فيلم را پديد مي آورد. فرم خوب مهمترين خصيصه و ويژگي فيلم كوتاه است كه باعث تاثير گذاري و ماندگاري عميق آن مي شود.
يافتن و پرداختن ساختار فرم هميشه برايم پركشش بوده و مرا به كشف جديدي فرا خوانده. داشتن اين حوزه ي بكر هميشه برايم مهم بوده چرا كه استقلال ذهني ام را حفظ مي كنم و از تكرار مي گذرم.
- شما يكي از انيماتورهايي هستيد كه فيلم تان بيشترين حضور را در جشنوارههاي داخل و خارج از كشور داشته است. آيا شما فيلمهايتان را براساس سلايق جشنواره توليد ميكنيد؟
- من دنياي ذهني خودم را براي مخاطبم تصوير مي كنم. اين دسته كارها گاهي مورد قبول فستيوال ها قرار مي گيرند گاهي هم نه. در دنيا حدود هزار فستيوال فيلم با انواع نگرش ها و رويكردها وجود دارد. تمام اين ديدگاه ها برايم قابل تامل و احترام اند و فستيوال محل تماس فيلم با جهان اطراف اش است، اما معتقدم كار و مخاطب را نبايد قرباني كرد.
صحنه اي از "تنهايي" ساخته مهرداد شيخان
- درام، فرم و تكنيك وجوه مشخص انيميشن هاي كوتاه اند. در هر كدام از اين سه مورد اگر كار متفاوت و ارژينالي انجام شود، تجربي است. از زاويه اي ديگر هر اثر ناب و غير تكراري مي تواند اثري تجربي باشد.
- ايده چقدر مهم است؟ آيا تكنيك را پس از محتوي و قصه پردازي پيدا ميكنيد يا بالعكس؟ سير حركتي شما به عنوان يك فيلمساز چگونه است؟
- ايده ي فيلم چيزي است كه در موردش فيلم ساخته مي شود. ايده ي فيلم كوتاه، مشخص كننده فرم فيلم است. دكوپاژ، ميزانسن، تم صداها و بازي ها متاثر از فرم اند. پس از اين ها تكنيك و ايده هاي اجرايي مشخص مي شوند. يك ايده مي تواند به تعداد سازندگان همان ايده تكنيك داشته باشد اما همه اين ها بر مي گردد به ديدگاه و روش رسيدن سازنده اش.
براي من هميشه تكنيك در جهت ايده بوده. مگر مواردي كه محدوديت هايي وجود داشته است و يا روش ديگري انتخاب شده.
- اينكه گفته ميشود کارگردان فيلمهاي كوتاه انيميشن بايد داراي تمام مهارتهاي هنري و تكنيكي باشند درست است؟
- من به اينهايي كه مي گوييد آموختن علوم انساني، تاريخ، روان شناسي و رسانه را هم اضافه مي كنم. فيلم ساز با مطالعه، آگاهانه تر مي سازد. چرا كه مختصات خود و جهان پيرامون اش را دقيق تر مي شناسد. در شروع دانستن مهارتهاي هنري و تكنيكي براي كار خودش و ارتباط با تيم توليد خيلي نياز است. اما مهم تر آن است كه از اين مهارت ها و تكنيك ها چه چيزي مي خواهد پديد آورد.
- وضعيت توليد فيلم كوتاه انيميشن را در ايران چگونه ميبينيد؟
- انيميشن كوتاه سابقه ي طولاني در ايران دارد. از دهه چهل تا به حال يعني حدود پنج دهه. اما هنوز هيچ دستگاه تخصصي توليد آن را پشتبياني نمي كند. اينكه مراكز يا شركت هاي فيلم سازي دولتي لابلاي ديگر توليداتشان آمار هاي بلندي از توليدات انيميشن كوتاه ارائه مي دهند چيزي نيست جز آمار هزينه هاي نازل براي توليدات متوسط، ضعيف و عموما تك نفره. گيريم كه درصدي از اين دست آثار قابل اعتناء و مطرح شدن باشند، با آن حجم توليد بي مصرف چه مي كنيد؟ تصور اين مراكز از انيميشن كوتاه تنها و تنها ماجراي عرضه شان در فستيوال هاي داخلي و خارجي است. اين در حاليست كه آنها از مهمترين و اصلي ترين قسمت چرخه ي توليد كه فروش است به كلي غافل اند.
براي عقد قرار داد يك انيميشن كوتاه، هزينه اي كه همين چند مركز و اداره پيشنهاد مي دهند در حد شوخي است. با يك ضرب و تقسيم سر انگشتي براي هر دقيقه از فيلم، مي بينيد اين هزينه ها خيلي نازل تر از ساخت يك فيلمفارسي درجه سه است.
اين ها يعني ندانستن و نداشتن استراتژي توليد. ندانستن اينكه ماهيت فيلم كوتاه انيميشن چيست، براي چيست، مخاطب و مصرف اش كه است و كجاست. ندانستن اينكه چقدر تيمي و تخصصي است و گاهي بيش از يك فيلم بلند كار و زمان مي برد، ندانستن اينكه گران ترين نوع انيميشن در سطح رقابتي و حرفه اي اش در جهان است و ندانستن اينكه انيميشن كوتاه جزو ارزشمند ترين سازه هاي فرهنگي هر كشوري ست.
از سوي ديگر نيرو هاي توليد انيميشن كوتاه به همان دلايلي كه آوردم از اين كار دفع مي شوند، جذب انبوه سازي مي شوند و خواسته يا نا خواسته وضعيت را بحراني تر مي كنند. انبوه سازي هم لازم است اما اينكه تقريبا تمامي نيرو ها را ببلعد خيلي نادرست. بسياري از همكاران حرفه اي را مي شناسم كه عليرغم توانايي هايشان در تيم توليد انيميشن هاي كوتاه جذب ساخت سريال هاي سفارشي – با تمام مشكلاتي كه دارد - شده اند. اين موضوع در دراز مدت، هم فرصت سوزي براي آنهاست و هم به مرور آنها را از شرايط آرماني دور مي كند.
بعد از توليدات دولتي، الباقي كه كمتر از ده درصد است يك تنه توسط فيلم ساز انجام مي شود كه با سختي هايش داستان ديگري دارد.
مهرداد شيخان، بندر اودسا اکرائین، سپتامبر 2009
- اين موضوع بستگي به تصميم فيلم ساز دارد.
- چشمانداز توليد آثار كوتاه و تجربي را در جهان چگونه ميبينيد؟ آيا ايران از شرايط همسان و مشابهي برخوردار است؟
- تكليف جهان كه روشن است! سيستم هاي تعريف شده اي شامل بودجه، مدير، نويسنده، طراح، تيم متخصص توليد، ابزار و تجهيزات و بازار فروش در اختيار دارند و بر اساس تعاريف توليد مي كنند. روند كارشان هم معمولاً صعودي و شتاب گير ست.
در ايران بستر توليد وجود داشته و دارد و مي توان سيستم هم برايش تعريف كرد اما مهم ترين انگيزه و سرمايه براي ساخت فيلم هاي كوتاه و حرفه اي انيميشن نيروي هاي كمياب و كاري است. هر چند سالي موج جديدي از طراحان و فيلم سازان جوان از راه مي رسند. امواجي كه به صخره هاي نابساماني كوفته مي شود و به هر طرف سر ريز! گروهي شان از ايران به دور دست ها مي روند و گروهي ديگر به دليل بحران هاي مالي حرفه شان را رها ميكنند يا پي گير كارهاي سفارشي مي شوند. عده اندكي هم كه مي مانند تلاش ميكنند تا تاثير گذار باشند. در يك چشم انداز كلي آثار كوتاه و تجربي انيميشن كشورمان دچار افت زيادي شده اند .
- پيشنهادات شما براي هر چه بالاتر بردن كيفيت فيلمهاي كوتاه و تجربي انيميشن در ايران چيست؟
- براي رسيدن به كيفيت مطلوب بايد فيلم ، حرفه اي ساخته شود. براي ساخت حرفه اي به تهيه كننده آگاه احتياج داريم و موازي با آن، آموزش و باز آموزي پيشرفته ي نيرو ها در هر پست كاري و ايجاد مركز تخصصي توليد انيميشن كوتاه و تجربي. چرخه توليد فيلم كوتاه انيميشن در ايران دو حلقه مفقوده دارد. بودجه ي واقعي و فروش واقعي. اين دو، حلقه هاي آغازين و پاياني يك توليدي موفق اند.
